Pengenalan
Di sesetengah kampung di Terengganu, ada satu makanan tradisional yang semakin jarang ditemui hari ini iaitu susu masam kampung. Bagi generasi lama, ia bukan sesuatu yang asing kerana pernah menjadi sebahagian daripada rutin harian masyarakat desa.
Dihasilkan daripada susu kerbau segar, makanan ini melalui proses fermentasi semula jadi tanpa sebarang bahan pengawet. Menariknya, ia diperam menggunakan buluh dan dibiarkan selama dua ke tiga malam sehingga menghasilkan rasa masam yang unik.
Artikel ini akan membawa anda memahami apa itu susu masam kampung, bagaimana ia dihasilkan, siapa yang masih meneruskannya, serta kenapa warisan ini semakin sukar ditemui hari ini.
Susu masam kampung Terengganu ialah makanan tradisional yang dihasilkan daripada susu kerbau segar yang diperam secara semula jadi di dalam buluh selama dua hingga tiga malam tanpa bahan tambahan atau pengawet. Makanan ini terkenal dengan rasa masam yang unik, tekstur yang pekat serta aroma semula jadi daripada buluh, dan suatu ketika dahulu menjadi sebahagian daripada amalan harian masyarakat kampung. Namun, warisan ini kini semakin sukar ditemui akibat berkurangnya penternak kerbau, perubahan gaya hidup moden dan kurangnya generasi muda yang meneruskan tradisi tersebut. Walaupun begitu, susu masam kampung masih mempunyai nilai budaya yang tinggi dan berpotensi dikembangkan sebagai produk warisan serta tarikan pelancongan makanan tradisional Terengganu.
Apa Itu Susu Masam Kampung?
Susu masam kampung ialah makanan tradisional yang terhasil daripada susu kerbau segar yang diperam secara semula jadi. Ia tidak menggunakan kultur moden atau bahan tambahan, sebaliknya bergantung kepada proses fermentasi semula jadi.
Dalam kalangan masyarakat kampung, makanan ini kadang-kadang dianggap seperti “yogurt kampung”. Namun, rasa, aroma dan kaedah pembuatannya jauh lebih tradisional dan unik.
Prosesnya bermula sebaik sahaja susu diperah, kemudian ia terus diproses tanpa penyejukan moden.
Kenapa Susu Kerbau Digunakan?
Susu kerbau menjadi pilihan utama kerana teksturnya lebih pekat dan kandungan lemaknya lebih tinggi berbanding susu lembu. Ini menjadikannya lebih stabil untuk proses penapaian.
Selain itu, susu kerbau juga lebih mengenyangkan, sebab itu ia sering menjadi minuman tenaga masyarakat kampung selepas bekerja di sawah atau ladang.
Individu Yang Masih Mengekalkan Warisan Ini
Walaupun semakin dilupakan, masih ada segelintir individu kampung yang meneruskan tradisi ini. Antara yang dikenali ialah Zakaria Ideris, yang masih mengusahakan susu masam kampung secara tradisional.
Beliau mengekalkan proses lama tanpa sebarang perubahan moden, bermula daripada penjagaan kerbau sehingga kepada proses pemeraman susu.
Proses Bermula Dari Ladang
Sebelum susu dihasilkan, kerbau akan dimandikan terlebih dahulu bagi memastikan kebersihan. Anak kerbau pula akan dibiarkan menyusu sebelum proses pemerahan dilakukan.
Selepas itu, susu akan diperah secara manual menggunakan kaedah tradisional yang memerlukan kesabaran dan ketelitian.
Proses Tradisional Susu Masam Kampung
Selepas diperah, susu tidak terus digunakan. Ia akan melalui beberapa langkah penting bagi memastikan kualiti dan kebersihannya.
Antara proses utama ialah:
- Susu ditapis sebanyak 2 hingga 3 kali
- Dimasukkan ke dalam buluh yang telah dibersihkan
- Buluh dipanaskan secara ringan untuk proses sanitasi awal
- Dibiarkan selama 2–3 malam untuk fermentasi semula jadi
Pemeraman Dalam Buluh
Buluh memainkan peranan penting dalam proses ini. Ia bukan sekadar bekas, tetapi membantu mencipta persekitaran semula jadi untuk bakteria baik berkembang.
Selepas beberapa hari, susu akan berubah menjadi masam secara semula jadi tanpa sebarang campuran bahan lain.
Rasa, Aroma dan Cara Dinikmati
Rasa susu masam kampung tidak sama seperti minuman tenusu moden. Ia mempunyai rasa masam lembut, sedikit lemak, dan aroma buluh yang sangat unik.
Bagi yang pertama kali mencuba, rasa ini mungkin agak pelik. Namun bagi peminatnya, ia dianggap sebagai rasa “asli kampung” yang sukar diganti.
Biasanya ia diminum begitu sahaja, sama ada sejuk atau pada suhu bilik. Ada juga yang menikmatinya bersama nasi sebagai pembuka selera.
Khasiat Yang Dipercayai
Walaupun tidak banyak kajian moden, masyarakat lama percaya ia membantu:
- Sistem penghadaman
- Kesihatan usus
- Memberi tenaga semula jadi
Ini kerana proses fermentasi menghasilkan bakteria baik yang bermanfaat kepada tubuh.
Warisan Yang Semakin Hilang
Hari ini, susu masam kampung semakin sukar ditemui. Antara faktor utama ialah:
- Kekurangan penternak kerbau
- Perubahan gaya hidup moden
- Minat generasi muda yang semakin berkurang
- Dominasi produk tenusu komersial
Selain itu, proses pembuatannya yang mengambil masa dan tenaga juga menjadikan ia semakin dilupakan.
Namun begitu, pendedahan melalui media sosial dan dokumentasi tradisional mula membuka semula minat terhadap warisan ini.
Potensi Sebagai Produk Pelancongan
Jika dipelihara dengan baik, susu masam kampung berpotensi menjadi produk pelancongan makanan tradisional Terengganu.
Antara potensi yang boleh dikembangkan:
- Demonstrasi proses pembuatan
- Sesi mencuba rasa untuk pelancong
- Penceritaan sejarah makanan kampung
- Jualan produk warisan tempatan
Ini bukan sahaja membantu memelihara budaya, malah boleh menjana pendapatan komuniti setempat.
Tips Jika Ingin Mencuba Susu Masam Kampung
Jika anda berpeluang mencuba makanan tradisional ini, beberapa perkara boleh diambil perhatian:
- Cuba dalam kuantiti kecil dahulu
- Pastikan ia diambil dari sumber yang bersih
- Nikmati pada suhu bilik untuk rasa lebih asli
- Bersedia dengan rasa yang unik dan berbeza
- Hormati cara penyediaan tradisionalnya
Video Rujukan
Untuk mendapatkan gambaran yang lebih jelas, tonton video daripada TikTok Sekmung yang berkaitan dengan topik ini.
